Neiniau a theidiau (mamau-cu a thadau-cu)
Yn ymchwil Brighton, fe ddaeth yn glir mai neiniau a theidiau oedd yn rhoi'r gefnogaeth bwysig gyson yn y rhan fwyaf o deuluoedd, a bod y gefnogaeth hon yn cynnwys agweddau a chyngor emosiynol, ymarferol ac ariannol. Roedd rhieni'n enwi neiniau a theidiau fel rhai yn rhoi 'cefnogaeth allweddol' yn amlach nag unrhyw fudiad proffesiynol na gwirfoddol. Roedd adegau hollbwysig pan oedd gwybodaeth neu gyngor pwysig, gan amlaf yn gysylltiedig â gofal meddygol am y plentyn, yn dod gan weithwyr gofal iechyd proffesiynol, ond ar wahân i hynny y neiniau a'r teidiau oedd yn dod i'r amlwg fel yr arwyr di-glod. Mae ymchwil arall yn dangos po fwyaf o gefnogaeth gymdeithasol a gaiff teulu gorau oll y gallan nhw weithredu'r driniaeth sy'n cael ei hargymhell [1]. Dyma reswm arall dros annog neiniau a theidiau i ddysgu mwy am arthritis plant a sut i helpu'r teulu.
Yr ochr groes i hyn oedd bod y teuluoedd oedd heb neiniau a theidiau neu lle doedden nhw ddim ar gael, yn amharod neu'n anabl i helpu yn fwy tebygol o deimlo'n unig yn eu hymdrechion i gwrdd â'r sialens o ddydd i ddydd. Meddai un fam 'roedd disgwyl am ddiagnosis wedi achosi llawer o straen rhwng fy ngwr a fi ac roedden ni'n tueddu i gymryd ein gofidiau allan ar y naill a'r llall gan nad oedd ganddon ni deulu estynedig.'
Meddai neiniau a theidiau...
Mewn astudiaeth anffurfiol gan Contact a Family [2], dyma ddywedodd neiniau a theidiau plant anabl neu blant sy'n sâl trwy'r adeg:
'Mae neiniau a theidiau'n aml yn ofnus a dydyn nhw ddim yn gwybod yn hollol sut i helpu na sut i gymryd eu tynnu i mewn.'
'Weithie mae hi'n haws cadw draw, ond os ydych chi'n hyblyg ac yn barod i feddwl o gwmpas y sefyllfa, falle y bydde 'na rywbeth y gallech chi'i neud fydde'n gneud bywyd yn haws.'
'Weithie, y pethe bach sy'n bwysig.'
Syniadau i neiniau a theidiau gan neiniau a theidiau
- Pan ydych chi'n cynnig help, byddwch yn onest ynghylch y pethau y teimlwch na allech chi eu gwneud.
- Gwrandewch! Byddwch yn sbwng!
- Byddwch yno - dyna'i gyd.
- Rhowch arian iddyn nhw i'w helpu i dalu am help, offer neu bryd o fwyd allan: peidiwch ag aros i'w adael yn eich ewyllys.
- Cymerwch eich arwain gan y rhieni - fe ddywedan nhw'n wrthych chi beth sydd arnyn nhw'i angen.
- Daliwch i gynnig help - mae pethau'n newid ac fe allen nhw fod angen help yn ddirybudd a theimlo na fedren nhw ofyn i chi. Dywedwch y byddwch yn barod i geisio helpu mewn unrhyw ffordd.
- Fedrwch chi ddim rhoi cyngor os na ofynnan nhw i chi.
- Ceisiwch ddeall effaith yr afiechyd.
- Dysgwch fod yn groendew - weithau mae ar rieni angen gollwng stêm a gyda chi mae hi'n ddiogel i wneud hynny.
- Cynigiwch help - peidiwch â disgwyl i'r rhieni ofyn i chi, ond byddwch yn sensitif.
- Mae'n bwysig iawn chwilio a rhannu gwybodaeth - yn arbennig os yw'n dod gan fudiadau neu wasanaethau arbenigol.
- Fe fydd ar frodyr a chwiorydd angen cariad, gofal a sylw ychwanegol gennych chi.
- Peidiwch â bwrw eich pryder am afiechyd y plentyn ar y rhieni. Maen nhw'n barod yn ymdopi â thorcalon y plentyn, a'u teimladau eu hunain.
- Ymunwch â grwp cefnogi lleol fel bod gennych chi grwp i drafod gydag e (e.e., Arthritis Care neu Children's Chronic Arthritis Association).
- Helpwch y grwpiau hyn i godi arian iddyn nhw fedru gwella'r gwasanaeth i deuluoedd.
- Yn gyffredinol, fe all rhoi melysion ac anrhegion ychwanegol i'r plentyn ag arthritis achosi problemau i'r plant eraill - gofynnwch i'r rhieni am syniadau am anrhegion addas i bob plentyn.
Problemau gyda 'Nain' ('Mam-gu')!
Meddai un fam: 'Dydw i ddim yn ei thrystio hi (nain/mam-gu). Dw i'n teimlo'n ddrwg yn deud hyn'na. Ddwedodd hi ddim wrthon ni am gwymp ein merch y tro dwetha. Mae hi'n rhoi da-da iddyn nhw ac mae hi'n rhoi popeth na ddyle hi eu cael iddi.'Fe ddywedodd rhieni eraill fod oedolion nad oedd yn gwybod sut i fynegi eu pryder, weithiau, yn boddi'r plant ag arthritis â melysion a danteithion. Roedd rhai oedolion yn trin y plentyn yn wahanol i'w sibliaid iach. Yn gyffredinol, roedd teuluoedd eisiau i bawb drin y plant yr un fath yn hytrach nag 'fel petai hi'n rhywbeth brau iawn.'
[1] Eiser C. (1993) Growing up with a chronic disease: the impact on children and their families. London: Jessica Kingsley Publishers Ltd.
[2] Edrychwch ar daflen ffeithiau 'Grandparents' (t 5), Contact a Family, 209-211 City Road, London EC1V 1JN. Ffôn (020) 7608 8700, Llinell Gymorth 0808 808 3555 (10 yb - 4 yp, Llun i Gwener)..
